Zbiory Matuschków w Biechowie

Data publikacji: 13 / 12 / 2009

Autorzy tego wpisu:
  • Magdalena Palica

Kolekcja biechowska powstała z inicjatywy hrabiego Eloi Matuschka von Toppolczan, który w 1856 roku odziedziczył majątek w okolicach Nysy po swej zmarłej ciotce Antoinette von Montbach. Z powodu pożaru, który dwa lata wcześniej strawił pałac wraz zabudowaniami gospodarczymi i kościołem, hrabia zdecydował się wznieść nową rezydencję.

Na jego życzenie w latach 1863-1865 przebudowano pałac według projektu znakomitego architekta Carla Lüdeckego. Zapewne również w tym czasie została zgromadzona kolekcja dzieł sztuki przeznaczona do dekoracji nowopowstałych wnętrz, stanowiąca jeden z niezbędnych elementów wystroju szlacheckiej siedziby. Oprócz obrazów, w zbiorach znajdowała się również porcelana z Sevres i Miśni. W okazałej bibliotece, liczącej ponad 20 000 woluminów, znajdowało się wiele prac poświęconych historii wojskowości oraz historii sztuki. Część dzieł sztuki z biechowskiego pałacu (trzydzieści cztery malowidła i osiem naczyń porcelanowych) trafiło po wojnie do zbiorów Muzeum w Nysie.

Zachowana część kolekcji hrabiów Matuschków składa się w większości z obrazów włoskich i flamandzkich, ale w zbiorach tych pojawia się również malarstwo niemieckie, francuskie, angielskie, a nawet perskie. Spośród tych różnorodnych dzieł największą część stanowi grupa malowideł dawnych mistrzów lub ich kopii powstałych w większości w XIX w. Do najbardziej interesujących obiektów należy obraz Madonna z Dzieciątkiem i Św. Janem Chrzcicielem powstały w warsztacie Francesco Francii. Malowidło to jest typowym dziełem wykonującego liczne niewielkie obrazki dewocyjne warsztatu Francii, powstałym między 1505 a 1515 rokiem. Inny mały obraz maryjny przeznaczony do pobożności prywatnej w biechowskim zbiorze powstał pod wpływem emiliańskiego artysty Innocenza Francucci da Imola.

Malarstwo florenckiego Cinquecenta reprezentuje doskonałe dzieło Święta Rodzina Carla Portellego, wciąż jeszcze mało znanego ucznia Ridolfa Ghirlandaia. W obrazie tym, o wysmakowanym manierystycznym kolorycie i światłocieniu wyraziście kształtującym formy, można dostrzec inspirację malarstwem Rossa Fiorentina, Jacopa Carucci zw. Pontormo i Francesca Salviatiego. Pod pędzlem Girolamo Siciolante da Sermoneta, przedstawiciela manieryzmu rzymskiego, powstał inny obraz przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem w otoczeniu aniołów. W kolekcji hrabiów Matuschków znalazły się także dzieła twórców barokowych. Jednym z nich jest niewielki szkic na płótnie Gaspare Dizianiego, powtarzający projekt kompozycji obrazu Wniebowzięcie Marii z kościoła św. Karola Boromeusza w Wiedniu pędzla Sebastiano Ricciego [najnowsze badania wykazały, że jest dziewiętnastowieczna kopia obrazu Dizianiego - dziękuję za tę informację pani Ewelinie Kwiatkowskiej z Muzeum w Nysie]. Wart wspomnienia jest również obraz Madonna z Dzieciątkiem w stylu Carla Marratty. Do grupy obrazów włoskich zaliczają się również dziewiętnastowieczne kopie znanych dzieł wielkich mistrzów, w tym dwóch obrazów Rafaela: Świętej Rodziny z Janem Chrzcicielem oraz Madonny Loretańskiej oraz Piety Andrei del Sarto. Innym interesującym przykładem powtórzenia dawnej kompozycji jest Madonna z Dzieciątkiem w neorenesansowej złoconej ramie. Obraz przedstawia centralne postacie z poliptyku Sano di Pietro Madonna z Dzieciątkiem i Świętymi ze zbiorów Pinakoteki sieneńskiej.

Z północnoeuropejskich dzieł ze zbiorów Matuschków trzeba wymienić Pokłonu Pasterzy naśladowcy Hugo van der Goesa wzorowaną na centralnej części bardziej rozbudowanej kompozycji ze zbiorów berlińskiej Gemäldegalerie. Z pozostałych malowideł ze zbiorów Matuschków przechowywanych w nyskim muzeum należy wymienić Pejzaż z wieżą atrybuowany Janowi Baptyście Weenixowi oraz Kwiaty w wazonie łączone z Cornelisem Kickiem. Obok pejzaży i martwych natur zachowały się także liczne portrety należące niegdyś do biechowskiej kolekcji, głównie mistrzów francuskich oraz niemieckich. Nie udało się ustalić, czy przedstawiają one członków rodziny Matuschków.

Poszukiwania archiwalne na temat twórcy biechowskiej kolekcji nie przyniosły wielu informacji. Nie wiemy jakie motywy nim kierowały, oprócz oczywistej chęci wyposażenia nowej rezydencji, i co wpłynęło na kształt zbiorów. Źródłem informacji dotyczących gustów Eloi von Matuschki jest pałac biechowski, którego forma nawiązuje do architektury renesansowych zamków Niemiec i Francji. Logicznym dopełnieniem neorenesansowej snycerki i mebli zdobiących wnętrza był zbiór obrazów dawnych mistrzów lub ich kopii. Istotnym wydaje się fakt, że wszystkie kopie znajdujące się dziś w nyskim muzeum to przedstawienia maryjne. Czy udekorowanie wnętrz rezydencji rodowej licznymi obrazami o tematyce religijnej mogło być rodzajem deklaracji konfesyjnej (jak figura Madonny na fasadzie rysiowickiego pałacu Ingenheimów czy posąg św. Jadwigi na wrocławskim pałacu Ballestremów)? Twierdzącą odpowiedź na to pytanie wydaje się dostarczać układ kompleksu zabudowań w Biechowie. Na wzniesieniu terenu w niewielkiej odległości od frontowej fasady pałacu wzniesiono dużych rozmiarów neogotycką kaplicę. Pierwszą budowlą ukazującą się gościom odwiedzającym biechowskie dobra Matuschków była bryła kaplicy, dominująca nad wzniesionym poniżej pałacem, dobitnie świadcząc o roli religii w życiu rodziny. Czyżby również liczne obrazy o tematyce religijnej, a w szczególności maryjnej, były komunikatem podobnego rodzaju? Rozstrzygnięcie tego problemu mogłaby przynieść analiza porównawcza zbiorów Matuschków z innymi kolekcjami śląskimi powstałymi w XIX wieku, co jednak nie jest możliwe na obecnym etapie badań.

Tekst wykorzystuje fragmenty artykułu: Magdalena Palica, Kilka słów o kolekcji hrabiów Matuschków z Biechowa koło Nysy, czyli przyczynek do badań nad śląskim kolekcjonerstwem [w:] Nysa. Sztuka w dawnej stolicy księstwa biskupiego Materiały sesji naukowej 3-5 X 2005 Nysa, red. Ryszard Hołownia, Mateusz Kapustka, Wrocław 2008, s. 289-297

Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu – Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.
Wszelkie informacje sa udostepniane na licencji Creative Commons