Kwiecień 2011: Balthasar van der Ast "Martwa natura z koszem owoców

Data publikacji: 31 / 03 / 2011

Autorzy tego wpisu:
  • Magdalena Palica

Alexander von Minutoli znany jest głównie jako twórca kolekcji rzemiosła artystycznego o imponujących rozmiarach. Warto jednak przypomnieć, że hrabia był także wytrawnym znawcą malarstwa, co potwierdza zgromadzony przezeń zbiór liczący ponad 200 obrazów. Jedną z pereł kolekcji było malowidło pędzla Balthasara van der Ast, które nieodparcie przywodzi na myśl powstałe trzy dekady wcześniej słynne płótno Caravaggia „Kosz z owocami”, ozdobę mediolańskiej Ambrosiany.

Na obu obrazach podobny jest dobór oraz układ nadgryzionych przez insekty owoców, otoczonych liśćmi winorośli i wyeksponowanych kontrastowo na jasnym, neutralnym tle. Badacze spekulują, że być może holenderski malarz znał dzieło Caravaggia za pośrednictwem jakiejś kopii tej kompozycji powstałej w kręgu utrechckich caravaggionistów. Nie są jednak znane inne obrazy powstałe wówczas na północ od Alp tak podobne do malowidła z Ambrosiany. Bardzo bliska oryginałowi oszczędna kolorystyka, wyjątkowa wśród olejnych obrazów Asta, oraz wybór jasnego tła, także nietypowy dla artysty, wskazuje na bezpośrednią znajomość płótna Caravaggia (za życia Asta znajdującego się w kolekcji arcybiskupa Mediolanu Federico Borromeo).

Niewiele wiadomo o życiu Asta. Urodził się w 1593 lub 1594 roku w Middleburgu, w rodzinie zasobnego kupca. Po przedwczesnej śmierci ojca-wdowca w 1609 roku, opiekę nad kilkunastoletnim Astem oraz jego bratem Johannesem przejęła jego siostra Mari i jej mąż Ambrosius Bosschaert, malarz oraz dziekan cechu malarzy w mieście. Obaj młodzieńcy zostali czeladnikami w warsztacie specjalizującego się w martwych naturach kwiatowych szwagra, tworząc rodzinę malarzy, do której w kolejnych latach dołączyła trójka synów Ambrosiusa. Gdy ten zmarł w 1621 roku, Ast zaczął uczyć malarstwa jego potomków Ambrosiusa Młodszego, Abrahama i Johannesa. Wraz z braćmi van der Ast zwani są oni malarską „dynastią Bosschaertów”.

Pierwsze sygnowane dzieła Balthasara van der Ast powstały około dekady po rozpoczęciu przezeń terminowania w pracowni Bosschaerta Starszego. W 1619 roku malarz wstąpił do Glidii świętego Łukasza w Utrechcie, gdzie miał możliwość bliższego poznania twórczości wielu artystów, z których najbardziej zainspirowały go dzieła Roelandta Savery. Oprócz kwiatowych martwych natur Ast malował wówczas także kompozycje złożone z owoców, czego przykładem jest obraz z dawnej kolekcji Minutolego. Na jasnym tle wyeksponowany został kosz owoców, których realizm sugeruje, że były malowane z natury.

Wśród zachowanych szkiców Asta znajduje się jeden gwasz przedstawiający jaszczurkę i muszle, który mógł być studium przygotowawczym do opisywanej kompozycji (karta pochodzi ze szkicownika ze zbiorów Institut Néerlandais, Paris, France). Umiejętność doskonałej obserwacji połączona z kunsztem malarskim i inspiracją wybitnym dziełem – pionierską martwą natura Caravaggia – sprawiły, że obraz Asta jest jednym z najciekawszych przykładów tego gatunku w dawnych śląskich kolekcjach.

Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu – Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.
Wszelkie informacje sa udostepniane na licencji Creative Commons