Sierpień 2010: Hendrik Goltzius „Danae oczekująca na Zeusa”

Data publikacji: 28 / 07 / 2010

Autorzy tego wpisu:
  • Magdalena Palica

Dużych rozmiarów płótno powstałe w 1603 roku pod pędzlem Goltziusa jest określane mianem jednego z najwspanialszych XVII-wiecznych aktów.

Obrazem zachwycali się już współcześni artysty. Flamandzki teoretyk sztuki Karel Van Mader, autor zbioru biografii niderlandzkich malarzy, zawarł w swym dziele entuzjastyczną opinię na temat powstającego na jego oczach obrazu Goltziusa, podkreślając doskonałe przedstawienie nagiego ciała. Wzorami dla postaci Danae były akty Tycjana i rzeźby Michała Anioła, które artysta mógł podziwiać podczas odbytej w latach 1590 – 1591 podróży do Włoch. Powstał wówczas m. in. szkic jego autorstwa przedstawiający śpiącą Ariadnę ze zbiorów watykańskich. Być może rzeźba ta zainspirowała malarza do ukazania Danae podczas snu.

Płótno Goltziusa przedstawia scenę z historii Danae, opowiedzianej m. in. w „Metamorfozach” Owidiusza, która często była podejmowana przez artystów. Danae została zamknięta w pałacowej wieży przez swego ojca Arkrizjosa, króla Argos. Jej uwięzienie miało ochronić władcę przed spełnieniem się przepowiedni, zgodnie z którą miał on zginąć z ręki swego wnuka. Nie przeszkodziło to jednak wszechwładnemu Zeusowi, zauroczonemu zmysłowym pięknem młodej dziewczyny, przedostać się do niej podstępem, pod postacią złotego deszczu. Owocem tego spotkania był Perseusz. Zdesperowany Arkrizjos próbował zgładzić Danae i jej syna wrzucając ich w zamkniętej skrzyni do morza, jednak ocaleli dzięki interwencji Zeusa. Wiele lat później słowa wyroczni wypełniły się, kiedy Perseusz zabił Akryzjosa dyskiem.

Malarz wybrał moment, gdy królewna odpoczywa w odosobnieniu. Na pierwszym planie widoczne są precyzyjnie oddane luksusowe przedmioty składające się na martwą naturę: zdobiona szkatuła pełna złotych monet i ozdób, jedwabne pantofle ozdobione perłami, drogocenny złoty puchar zwieńczony figurką Bachusa i naczynie z cienkiego szkła. W lewym górnym narożniku kompozycji pojawia się wysłannik Zeusa - orzeł trzymający w szponach błyskawicę posiadającą moc zamieniania przedmiotów w złoto. Pojawiający się obok głównej bohaterki przedstawienia Merkury, patron kupców, powodował, że począwszy od Van Mandera pojawiała się interpretacja obrazu, jako metafory potęgi bogactwa. Jednak ostatnio część badaczy oddaliła się od tego stanowiska sugerując, że obraz nie ma wydźwięku moralizatorskiego, a postać Merkurego może równie dobrze być personifikacją elokwencji i ciętego dowcipu.

To wybitne dzieło Goltziusa od czasu jego powstania na początku XVII wieku przez niemal dwieście lat znajdowało się w rękach kolekcjonerów amsterdamskich, w tym w słynnym gabinecie sztuki Gerrita Braamcampa (do 1771 roku). Przed 1778 rokiem trafiło do zbiorów księcia Piotra Birona, a dekadę później zostało przeniesione wraz z całą kolekcją do Żagania, gdzie można było je podziwiać przez kolejne dwa stulecia.

Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu – Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.
Wszelkie informacje sa udostepniane na licencji Creative Commons